Yena hanuz bir dollar uchun qariyb 160 atrofida savdolanmoqda va shu sharoitda Nyu-York Federal Rezerv banki hisobotida AQSh Moliya vazirligi yozda unga qanday yordam bergani ochib berildi. Kecha bank tasdiqladiki, 31-iyul kuni — Yaponiya bilan muvofiqlashtirilgan intervensiya kuni — u bozor sharoitida 79,4 milliard funt sterling sotib olgan, ular uchun AQSh Moliya vazirligi zaxiralaridagi yevrolar bilan to‘lov qilgan. Dollar hisobida bu qariyb 497 million dollarga teng. Federal Rezervning o‘zi operatsiyaning o‘zida ishtirok etmagan — hisobotda Fed faqat Moliya vazirligining agenti sifatida harakat qilgani alohida ta’kidlanadi.
Pul oqimi o‘ylagandan ham sodda. AQSh G‘aznachiligida Exchange Stabilization Fund mavjud bo‘lib, uning bir qismi Yevro ham kiradigan xorijiy valyutalarda saqlanadi. G‘aznachilik ko‘rsatmasiga ko‘ra, New York Fed spot bozorida (joriy kurs bo‘yicha, darhol) shu yevroni sotdi va evaziga iyena oldi. Bu yapon valyutasiga qo‘shimcha talab yaratdi. Bu zanjirda dollar hisob birligi sifatida ishtirok etadi — summalar dollarda ifodalanadi — shuning uchun 79,4 milliard iyena qariyb 497 million dollarga aylanadi, bu esa taxminan bir dollarga 159,8 iyena atrofidagi kursga to‘g‘ri keladi. Hisobotga ko‘ra, operatsiyaning rasman e’lon qilingan maqsadi G‘aznachilik kuzatgan tartibsiz iyena harakatlarini jilovlash bo‘lgan.
Nega yevroni sotib, iyenaga almashtirish dollarga nisbatan ham yordam beradi? EUR/USD, JPY/EUR va USD/JPY kurslari uchburchakning uch tomonidek o‘zaro bog‘langan. Yirik xaridor yevro evaziga iyena sotib olganda, bozor iyena–dollar juftligini zudlik bilan qayta hisoblaydi. Shuning uchun yevrodan iyenaga ko‘rinishidagi qo‘llab-quvvatlash, AQSh G‘aznachiligi bitimda dollar sotmagan bo‘lsa ham, USD/JPY kursi orqali aks-sado beradi.
Hajm nuqtai nazaridan qaraganda, AQSh hissasi kamtarona ko‘rinadi. Yaponiya 26-avgustga qadar rekord darajadagi 97,5 milliard dollarni intervensiyaga sarfladi, 497 million esa bu summaning taxminan 0,5% ini tashkil etadi — ya’ni Yaponiyaning sarfidan qariyb 200 barobar kichik. Bessent ilgari AQSh sarfini nominal deb atagan edi, hisobot buni tasdiqlaydi. AQSh harakatining ahamiyati ramziy bo‘ldi: qariyb 30 yil ichida ilk bor Tokio va Vashington FX bozorida birgalikda harakat qildi.
O‘sha paytda iyena bir dollarga 163,9 iyenagacha qadrsizlangan edi — bu 1980-yillardan beri eng past daraja. Bessent AQSh ishtirokini shunday izohladi: Yaponiyaning AQSh G‘aznachilik obligatsiyalaridagi ulkan zaxiralari bor va agar ularni ommaviy ravishda sotib, iyena xarid qilsa, bu AQSh qarz olish xarajatlariga qo‘shimcha bosim qilishi mumkin. Tashvish asossiz emasdi: yanvar–avgust oylarida yaponlarning G‘aznachilik obligatsiyalarini sotib olishi atigi 389 million dollarni tashkil etdi, bu o‘tgan yilga nisbatan 99% kam, Tokio esa iyenani qo‘llab-quvvatlash uchun ayrim qimmatli qog‘ozlarni sotgani xabar qilingan. Vashington uchun kichik intervensiya kengroq sotuvni oldini olishning nisbatan arzon yo‘li bo‘ldi.
Hozir manzara yana o‘zgardi. Ikki kun ichida iyena qariyb 158 dan deyarli 160 gacha tushdi; payshanba kuni USD/JPY 159,94 ga tegdi, bugun ertalab esa iyena faqat biroz tiklanib, 159,63 atrofida bo‘ldi. Tokio zudlik bilan munosabat bildirdi. Yaponiya Moliya vazirligining valyuta siyosati bo‘yicha eng yuqori mansabdori Mimura: “Yozda bo‘lgan voqealarni hali unutish erta”, dedi. U so‘nggi harakatlarni haddan tashqari tez deb atadi, biroq intervensiya darajalarini ochiqlamadi. Yozdan beri Bessent ham, Yaponiya moliya vaziri Satsuki Katayama ham intervensiyaga yana tayyor turishlarini takrorlab kelmoqda.
Iyenaning zaifligining sababi o‘zgarmagan: stavkalar o‘rtasidagi tafovut. Fedning maqsad diapazoni 3,75–4,00%, fyucherslar esa dekabr, yanvar va mart oylarida 25 punktdan oshirishni narxlab bo‘lgan. BOJning asosiy stavkasi 1,25%, bozorda deyarli 87% ehtimol bilan dekabrdagi oshirish kutilayotgan bo‘lsa ham, bu tafovutni yopmaydi — chunki Fed uch qadam tashlagach, farq yanada kengayadi. AQSh ma’lumotlari qanchalik kuchli bo‘lsa — bazaviy CPI uchinchi oy ketma-ket prognozlarni ortda qoldirmoqda — iyenaga bosim va yangi intervensiya riski shunchalik kattalashadi.
Yozdan farq qiluvchi muhim jihat: yaqinda Tokio va Vashington Yaponiya Treasuriesni sotmasdan turib ham Fed’ning FIMA Repo mexanizmi orqali dollar likvidligini olishi mumkinligini tasdiqladi. Mening fikrimcha, bu Vashingtonning Yaponiyaning AQSh obligatsiyalarini sotishiga asosiy e’tirozini zaiflashtiradi va yangi intervensiyani texnik jihatdan osonlashtiradi. AQSh hozircha boshqa davlatlarning Treasuriesni sotishiga qarshi turmoqda, chunki daromadlilik allaqachon baland. Agar Yaponiya valyutasini barqarorlashtirish uchun boshqa imkoniyatlardan butunlay foydalanib bo‘lsa, ehtimol o‘zining AQSh obligatsiyalari zaxirasiga murojaat qilishiga to‘g‘ri keladi.
Mening nazarimda, Fed siyosatni qat’iylashtirishda davom etar ekan va AQSh statistikasi prognozlardan yaxshi bo‘lsa, USD/JPY 160 atrofida qoladi, bugungi AQSh PPI ma’lumoti ham shu darajani sinovdan o‘tkazishi mumkin. USD/JPY yangi intervensiyasiz 160 dan yuqorida uzoq ushlanib qolishi ehtimoli past deb hisoblayman va Tokioning bozorga qaytishini, Vashington esa yana ramziy hissa qo‘shishini istisno qilmasdim. Ammo iyenaning barqaror ravishda mustahkamlanishi, ehtimol faqat BOJning dekabrdagi stavka oshirishi bilan bog‘liq bo‘ladi.
